Brodor o Abertawe yw Kathryn Llewellyn, ac ar hyn o bryd hi yw Prif Swyddog Gweithredol United Purpose, asiantaeth datblygu rhyngwladol fwyaf Cymru.

Dywedwch wrthym am eich swydd, beth mae’n ei olygu o ddydd i ddydd?

Fi yw Prif Swyddog Gweithredol United Purpose a dwi wedi arwain y sefydliad dros y pedair blynedd diwethaf. Mae pob diwrnod yn wahanol ym maes datblygu rhyngwladol gan fod ein gwaith yn mynd rhagddo’n gyflym ac yn esblygu’n gyflym. Fel Prif Swyddog Gweithredol, dwi’n gyfrifol am bennu strategaeth a chyfeiriad y sefydliad yn fyd-eang, gan greu diwylliant gweithio ffyniannus, arwain yr uwch dîm gweithredol, a dyrannu adnoddau i wahanol flaenoriaethau.

Beth yw United Purpose? Dywedwch wrthym am eich gwaith

Mudiad o bobl a sefydliadau yw United Purpose sy’n ceisio trechu tlodi ac anghydraddoldeb ym mhedwar ban byd. Rydym yn fudiad blaenllaw ym maes datblygu a arweinir gan y gymuned ac arloesi ar lawr gwlad. Ers deugain mlynedd a mwy, rydym wedi gweithio gydag ymgyrchwyr rheng flaen, sefydliadau cymunedol ac unigolion i helpu pobl i reoli eu bywydau eu hunain – fel y gallant symud y tu hwnt i gymorth.

Rydym yn bwrw iddi fel hyn gan ein bod ni’n credu na ddylai gallu unigolyn i benderfynu ar ei ddyfodol ei hun fod yn ddibynnol ar garedigrwydd nac elusen, ond y dylai allu rheoli hynny ei hun bob amser. Rydym yn defnyddio arloesedd a chreadigrwydd i wneud i hyn ddigwydd, ac nid arnom ofn ystyried dulliau newydd i gyflawni canlyniadau gwell.

Ein gweledigaeth:
Byd lle mae cyfiawnder, urddas a pharch yn bodoli i bawb.

Ein cenhadaeth:
Rydym yn unedig yn ein pwrpas i symud pobl y tu hwnt i gymorth.

Beth sy’n eich sbarduno? Beth sy’n eich cymell i godi o’r gwely yn y bore?

Dwi’n credu ei bod yn fraint i fod mewn sefyllfa lle gallaf sefyll ysgwydd wrth ysgwydd â’r miliynau o bobl ar draws y byd sydd heb fawr ddim adnoddau, i ddefnyddio’r rhai sydd gen i, i’w gwneud hi’n haws iddyn nhw newid eu bywydau eu hunain. Dwi’n cael gwneud hynny o gysur cartref diogel, gofal iechyd am ddim ac ysgolion ar gyfer fy merch sy’n ddiogel. Mae miliynau lawer o ymgyrchwyr ledled y byd, yn gwneud newid mwy o lawer na hynny mewn amgylchiadau anniogel ac anodd. Dwi’n neidio allan o’r gwely yn y bore, ar ran y miliynau hynny nad oes ganddynt un.

Beth ydych chi’n ei fwynhau fwyaf am eich gwaith?

Mae gallu defnyddio fy noniau i wneud rhywbeth cadarnhaol yn y byd yn rhoi pwrpas gwirioneddol i’m bywyd. Mae gen i dîm anhygoel o bobl ar hyd a lled y byd a dwi’n cael cyfle i fod yn arloesol ac entrepreneuraidd mewn sefydliad sy’n cael dylanwad pellgyrhaeddol.

Sut mae’ch gyrfa wedi datblygu? Ble wnaethoch chi ddechrau?

Dechreuais wirfoddoli gyda sawl elusen ar ôl cwblhau fy ngradd meistr gan ddechrau drwy godi arian ar gyfer elusen anabledd. Pan oeddwn bron â rhoi’r gorau i obeithio y byddwn yn cael swydd ym maes datblygu rhyngwladol, cefais fy nghyfle cyntaf yn gweithio ar gyfer gwaddol y mudiad gwrth-apartheid. Dyma lle dysgais gymaint am bwysigrwydd cydsafiad a rheolaeth wrth greu newid sy’n para i bobl. Yna es ymlaen i redeg elusen dŵr a glanweithdra yn Zimbabwe a Malawi a gweithio gyda phlant oedd yn gyn-filwyr yn Liberia.

Ers hynny, dwi wedi gweithio mewn sawl swydd wahanol sydd wedi’u cynnwys;
Ymgyrchu dros gydraddoldeb i fenywod,
Arwain sefydliad i gwmnïau,
Cynnal ymgyrchoedd byd-eang ar dlodi
Cynnal ymgyrchoedd ar gyfer elusen HIV/AIDs

Fe wnes i ddisgwyl am amser maith cyn ymrwymo i sefydliad eto a’i arwain, gan fy mod yn credu’n angerddol mewn datblygiad a arweinir gan y gymuned ac nid datblygiad a arweinir gan broblemau. Rwy’n credu mewn modelau datganoledig sy’n grymuso pobl ar bob lefel. Dyna pam dwi yma yn UP.

Beth wnaeth eich ysbrydoli gyntaf i weithio yn y maes hwn?

Pan wnes i orffen fy ngradd ym Mhrifysgol Reading, dechreuais wirfoddoli gydag elusen ar gyfer ceiswyr lloches yn Abertawe lle gwnes i gwrdd â phobl anhygoel, a wnaeth fy ysbrydoli i. Fe wnes i ddysgu hefyd am anghyfiawnderau byd-eang difrifol, megis anffurfio organau cenhedlu benywod a phenderfynais nad oeddwn i am fyw mewn byd lle’r oedd pethau fel hyn yn cael digwydd.

Beth yw’ch cyflawniad mwyaf yn eich gwaith hyd yn hyn?

Dwi mor falch o fod wedi arwain United Purpose drwy gymaint o newidiadau pwysig ac arwyddocaol gan gynnwys; twf i gyrraedd dros bedair miliwn o bobl bob blwyddyn, uno gydag elusennau eraill i gael mwy o effaith a dod o hyd i ddulliau arloesol i greu newid mwy cynaliadwy a’u datblygu.

Un o’r cyflawniadau llai eraill yn fy ngyrfa oedd pan es i a seiri coed benywaidd o’r DU i hyfforddi’r seiri benywaidd cyntaf yn Swaziland. Roedd yn brofiad anhygoel. Adeiladodd y prosiect berthynas rhwng menywod o fannau gwahanol iawn a’u cysylltu nhw drwy brofiadau cyffredin, gan ddatblygu sgiliau a newidiodd eu bywydau i gyd.

Beth hoffech chi ei gyflawni yn eich gwaith cyn i chi ymddeol?

Cyn i mi ymddeol, hoffwn fod wedi bod yn rhan o greu diwylliant yn y gymuned datblygu rhyngwladol sy’n mynd ati o ddifrif i herio’r sefyllfa fel y mae ac sy’n symud i ffwrdd o edrych ar ein gwaith o safbwynt problemau. Creu cymuned datblygu rhyngwladol sy’n canolbwyntio ar sicrhau bod cymunedau ac unigolion yn cael eu galluogi i fod wrth y llyw o ran newid a chael rheolaeth dros eu bywydau eu hunain.

Pwy oedd eich modelau rôl pan oeddech chi’n dechrau yn eich gyrfa?

Cefais fy ysbrydoli gan yr ymgyrchwyr anhygoel y gwnes i gwrdd â nhw yn Zimbabwe a Swaziland: Lucia Matabenga, Thabetha Khumalo o Gyngres Undebau Llafur Zimbabwe, a Siphiwe Hlophe, ymgyrchydd HIV/Aids yn Swaziland. Roedd pob un ohonyn nhw’n byw dan amgylchiadau personol anhygoel o anodd ac eto roedden nhw’n meddu ar y dewrder a’r nerth i ymladd dros hawliau eraill, hyd yn oed yn wyneb trais a gwahaniaethu. Rwy’n dal i gael fy ysbrydoli ganddyn nhw heddiw.

Wnaeth unrhyw fenywod eich ysbrydoli chi fel merch neu fenyw ifanc?

Cefais fy ysbrydoli gan fenywod cryf yn fy nheulu wrth i mi dyfu i fyny. Fe wnaethon nhw ddysgu set o werthoedd i mi a’m hysbrydoli i fod yr hyn dwi eisiau bod. Roedd fy Mam a’m Mamgu’n fodelau rôl gwych, roedden nhw’n fenywod a oedd yn gweithio mor galed i’w teulu, a oedd yn cyflawni pethau, ond yn bwysicaf oll, roedden nhw’n codi llais am yr hyn roedden nhw’n teimlo oedd yn iawn ac yn credu ynddo.

Pa fodelau rôl benywaidd sy’n eich hysbrydoli heddiw?

Michelle Obama
Oprah

Ydych chi’n meddwl bod modelau rôl benywaidd yn ddigon gweladwy; ydych chi’n meddwl y dylid gwneud mwy i hyrwyddo cyflawniadau menywod?

Dwi’n credu nad oes digon o amrywiaeth yn y modelau rôl benywaidd sydd i’w gweld heddiw. Mae angen mwy o ffocws ar roi llwyfan i fenywod o gefndiroedd mwy amrywiol. Felly, gall merched o genedlaethau iau gael eu hysbrydoli gan straeon y menywod hyn a chysylltu gyda’u diwylliant a’u cefndir.

Nid yw’r ffordd y mae cyflawniadau’n cael eu mesur yn deg bob amser, a dwi’n credu y dylai fod mwy o bwyslais ar ddathlu cyflawniadau ehangach gan fenywod – yn enwedig cyflawniadau sy’n cael effaith gadarnhaol ar bobl a chymunedau.

Beth yw’r rhwystrau sy’n wynebu menywod yn eich barn chi?

Mae menywod yn dal i wynebu nifer o rwystrau yn y gweithle ac mewn cymdeithas yn gyffredinol. Mae stereoteipiau rhyw yn dechrau o oedran ifanc; lle mae rhai rolau eisoes yn cael eu neilltuo i ryw penodol drwy gael teganau ‘nyrs’ i ferched a ‘theganau’ meddyg i fechgyn. Er mwyn cael cydraddoldeb rhywiol gwirioneddol mae’n rhaid i newid ddigwydd ar bob lefel mewn cymdeithas.

O fewn gweithleoedd, caiff menywod eu barnu trwy lensys gwahanol yn aml o gymharu â’u cymheiriaid gwrywaidd; megis ystyried pryd a gwedd cyn ystyried galluoedd a sgiliau menywod yn aml. Mae hyn yn arwain at anghydraddoldeb incwm yn aml hefyd, sy’n cael ei amlygu gan fylchau cyflog mawr rhwng y rhywiau ar draws nifer o sectorau.

Fel mam plentyn ifanc, dwi’n cydnabod pwysigrwydd gweithio hyblyg. Mae amgylcheddau gwaith cyfredol yn hen ffasiwn yn aml o ran eu strwythur a gallant anwybyddu pwysigrwydd gweithio hyblyg yn aml.

A oes unrhyw rwystrau sy’n benodol i’ch maes gwaith chi sy’n wynebu menywod?

Mae UP yn gweithio gyda menywod gwledig yn hanner deheuol y byd gan mwyaf, ac mae llawer yn gweithio mewn amaethyddiaeth i wneud bywoliaeth. Ym maes amaethyddiaeth, mae menywod yn wynebu’r heriau a wynebir gan ffermwyr gwrywaidd, yn ogystal â rhwystrau pellach oherwydd anghydraddoldebau a normau rhyw. Yn y rhan fwyaf o wledydd Affrica rydym yn gweithio ynddyn nhw, pennaeth gwrywaidd y cartref sydd fwyaf tebygol o fod yn berchen ar y tir, rheoli adnoddau’r cartref, gwneud penderfyniadau, ac mae’n debygol o ennill mwy na menywod. Yn Ghana mae anghyfartaledd incwm yn uchel, gydag enillion cyfartalog dynion oddeutu $4,500 a menywod oddeutu $3,000.

Mae menywod mewn nifer o wledydd rydym ni’n gweithio ynddynt yn tueddu i brofi lefelau uwch o anllythrennedd o gymharu â dynion, gan effeithio ar eu gallu i gofnodi eu hincwm a’u gwariant; er enghraifft, yn Ghana dim ond 29 y cant o fenywod sy’n llythrennog o gymharu â 52 y cant o ddynion. Mae’n ddiddorol nodi bod menywod yn cael eu hystyried yn gwsmeriaid mwy dibynadwy na dynion gan sefydliadau ariannol yn aml ac felly maent yn fwy tebygol o dderbyn benthyciadau. Fodd bynnag, mewn llawer o wledydd lle’r ydym ni’n gweithio, mae cyfraddau llog yn uchel ac mae systemau gweinyddol yn gymhleth i’w defnyddio (yn enwedig ar gyfer unigolion anllythrennog neu â llythrennedd gyfyng) sy’n golygu bod menywod yn cael trafferth ad-dalu eu benthyciadau, gan eu gadael yn wynebu baich dyled uwch.

Yn Brasil, rydyn ni’n gweithio gyda menywod mewn ardaloedd trefol sy’n wynebu lefelau uchel o drais ar sail rhyw, sy’n deillio o’r diwylliant macho ym Mrasil, yn ogystal â gwahaniaethu ar sail hil (rydym yn gweithio gyda menywod o gymunedau Quilombo traddodiadol, neu gymunedau sy’n ddisgynyddion o gaethweision). Yn 2016, lladdwyd dros 4,000 o fenywod ym Mrasil, llawer yn eu cartrefi a chan bartneriaid. Mae dros 60% o’r menywod hyn yn dibynnu ar grantiau llywodraeth ffederal ac nid yw eu gwaith domestig yn cael ei gydnabod gan eu partneriaid, eu cymunedau na chymdeithas fel arfer, gan atgyfnerthu’r anghydraddoldebau rhyw.

Yn fwy eang, mae UP yn gweithio yn rhai o’r cymdeithasau mwyaf ‘anghyfartal o ran y rhywiau’ yn y byd: dim ond tair gwlad yn Affrica sy’n fwy anghyfartal o ran y rhywiau na Guinea.